Sinds 1 januari 2026 is het verboden om nieuwe middenspanningsschakelaars tot en met 24 kV in bedrijf te stellen als ze gefluoreerde broeikasgassen (F-gassen) gebruiken om te isoleren of de stroom te onderbreken. Dat staat in artikel 13, lid 9, van verordening (EU) 2024/573, de Europese F-gassenverordening. Wie cellen vervangt, een cabine uitbreidt of een nieuwe aansluiting plant, kiest dus in principe SF6-vrije middenspanningscellen.
Bestaande installaties vallen niet onder het verbod, maar er gelden wel regels voor lekken, onderhoud en einde levensduur. Dit artikel zet de data, de uitzonderingen en de Belgische aanpak op een rij. Het is een toelichting, geen juridisch advies: alleen de verordening is bindend, zoals ook de FAQ van de Europese Commissie over schakelapparatuur benadrukt.
Kort antwoord: nieuwe cellen tot 24 kV moeten sinds 2026 in principe F-gasvrij zijn. SF6 kan nog via een uitzondering, met bewijsstukken en een melding aan het gewest. Bestaande SF6-cellen mogen in dienst blijven.
Wat verbiedt de verordening precies?
Het verbod geldt voor het in bedrijf stellen van nieuwe schakelapparatuur, volgens de toegekende spanning (artikel 13, lid 9):
| Toegekende spanning | Isolerend of onderbrekend medium | Verbod vanaf |
|---|---|---|
| tot en met 24 kV | geen F-gassen | 1 januari 2026 |
| meer dan 24 kV tot en met 52 kV | geen F-gassen | 1 januari 2030 |
| 52 kV tot en met 145 kV (tot 50 kA) | alleen een GWP lager dan 1 | 1 januari 2028 |
| meer dan 145 kV of meer dan 50 kA | alleen een GWP lager dan 1 | 1 januari 2032 |
GWP staat voor het aardopwarmingsvermogen. Voor een klantcabine tellen drie punten:
- Niet alleen SF6. Ook fluorketon en fluornitril zijn F-gassen (Commissie-FAQ, vraag 2). Tot 24 kV moet een cel dus F-gasvrij zijn. SF6 zelf heeft volgens bijlage I van de verordening een GWP van 24 300.
- Ook privénetten. De regels gelden ook voor netten op het terrein van bedrijven, niet alleen voor het openbare net (Commissie-FAQ, vraag 2).
- Inbedrijfstelling is de overdracht aan de exploitant na de nodige testen en keuringen; onder spanning zetten is niet vereist (Commissie-FAQ, vraag 6). Synergrid legt de verantwoordelijkheid voor de naleving bij de klant als eigenaar.
Welke uitzonderingen zijn er?
Een cel met SF6 of een ander F-gas mag in deze gevallen toch in bedrijf (artikel 13, leden 10 tot 18):
- Bestelling vóór 11 maart 2024. De datum waarop de bestelling werd ondertekend, telt (Commissie-FAQ, vraag 7).
- Geen geschikt aanbod. Levert een aanbesteding geen bod op voor F-gasvrije cellen, dan is een gas met een GWP onder 1 000 toegelaten. Komt er ook daarvoor geen bod, dan mag elke technologie, ook SF6. Tot eind 2027 geldt de eerste stap ook als alle F-gasvrije biedingen van één fabrikant komen.
- Uitbreiding, als uitbreidingsmodules met een gas met lager GWP niet verenigbaar zijn met de bestaande schakelinrichting en die daardoor volledig vervangen zou moeten worden.
- Onderdelen voor herstelling of service, zolang het GWP of de hoeveelheid gas niet stijgt.
- Verplaatsing van cellen die al in de EU in bedrijf waren.
Eén aanbesteding die het gas niet voorschrijft, volstaat, zolang ze geen onnodige eisen stelt om conforme cellen uit te sluiten (Commissie-FAQ, vraag 5). Voor de gevallen 1, 2, 3 en 5 bewaart de exploitant de bewijsstukken minstens vijf jaar; de gevallen 1, 2 en 3 meldt hij aan de bevoegde overheid (artikel 13, leden 16 en 17).
Wat met uw bestaande SF6-cellen?
Het verbod gaat over nieuwe inbedrijfstellingen: werkende SF6-cellen mogen in dienst blijven, en volgens Synergrid zijn herstellingen, verplaatsingen en uitbreidingen niet verboden. Wel gelden deze verplichtingen:
- Lekken worden zonder onnodige vertraging hersteld (artikel 4, lid 5).
- Periodieke lekcontroles zijn alleen nodig bij 6 kg of meer F-gas, zonder getest en geëtiketteerd lekpercentage onder 0,1 % per jaar en zonder druk- of densiteitsbewaking met automatisch alarm (artikel 5, lid 1). Volgens Synergrid zijn alle gehomologeerde schakelinrichtingen tot 24 kV hermetisch getest en dus vrijgesteld. Is een controle toch verplicht, dan houdt u per toestel een register bij, minstens vijf jaar (artikel 7).
- Installatie, onderhoud, herstelling en buitengebruikstelling van schakelapparatuur met F-gassen, en de terugwinning van het gas, zijn voorbehouden aan personen met een certificaat volgens uitvoeringsverordening (EU) 2025/627.
- Einde levensduur: de exploitant laat het gas terugwinnen en daarna recycleren, regenereren of vernietigen (artikel 8).
- Vanaf 1 januari 2035 mag voor onderhoud en service alleen nog geregenereerd of gerecycled SF6 worden gebruikt, behalve bij een noodherstelling waarvoor dat niet beschikbaar of technisch niet bruikbaar is (artikel 13, lid 7).
Noteer bij het onderhoud van uw hoogspanningscabine dus per cel welk gas ze bevat, hoeveel en of het etiket een getest lekpercentage vermeldt: dat bepaalt welke verplichtingen gelden.
Netbeheerders en gewesten in België
Synergrid, de federatie van de Belgische netbeheerders, publiceerde een FAQ over de uitfasering van F-gassen in schakelapparatuur tot 24 kV (versie 3, 11 maart 2026). De kern:
- De netbeheerder sluit geen niet-gehomologeerde apparatuur aan, ongeacht het gas. Schakelapparatuur voor een distributielus op het openbare net moet door Synergrid gehomologeerd zijn.
- Het toezicht op de F-gassenverordening ligt bij de gewesten, niet bij de netbeheerders.
- Welke F-gasvrije cellen gehomologeerd zijn, toont de barometer op de homologatiepagina van Synergrid. Raadpleeg die wanneer u offertes ontvangt en beoordeelt.
- De levertijden van SF6-vrije cellen waren bij publicatie van de FAQ aanzienlijk langer dan die van de gangbare apparatuur.
De melding van een uitzondering gebeurt per gewest:
- Vlaanderen: digitaal formulier van het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA).
- Brussel: formulier op IRISbox voor Leefmilieu Brussel.
- Wallonië: afwijkingsformulier voor elektrische schakelapparatuur van het Agence wallonne de l’air et du climat (AWAC).
De technische voorschriften, zoals AREI Boek 2, blijven daarnaast gelden.
Hoe werken SF6-vrije middenspanningscellen?
Tot 24 kV betekent SF6-vrij in de praktijk F-gasvrij. Zulke cellen isoleren met technische lucht (stikstof en zuurstof) of CO2, soms met vaste isolatie in een hermetisch gesloten tank. Voor het onderbreken van de stroom zijn vacuümonderbrekers het meest gebruikte alternatief (rapport C(2020) 6635 van de Europese Commissie).
Mengsels met fluornitril of fluorketon zijn geen F-gasvrije oplossing: tot 24 kV mogen ze alleen in bedrijf via een uitzondering, zoals die voor een GWP onder 1 000.
Hetzelfde rapport wees in 2020 op een punt dat bij renovatie telt: F-gasvrije apparatuur is makkelijker te plaatsen bij nieuwbouw of volledige vervanging dan bij een gedeeltelijke vernieuwing of uitbreiding, waar SF6-cellen en SF6-vrije cellen naast elkaar staan.
Wat betekent dit voor uw renovatie?
- Inventaris. Noteer per cel de toegekende spanning, het gastype en de hoeveelheid (typeplaatje), het etiket en het bouwjaar.
- Uitbreiden of vervangen. Uitbreiden met SF6-modules kan als een uitbreiding met een gas met lager GWP niet verenigbaar is en de hele schakelinrichting anders vervangen moet worden. Leg dat schriftelijk vast. Twijfelt u, lees dan ons artikel over renoveren of vervangen.
- Offerteaanvraag. Vraag F-gasvrije, door Synergrid gehomologeerde cellen, met SF6 als alternatief als dat niet mogelijk is, en een duidelijke leveringstermijn (Synergrid-FAQ, punt 2.1). Bewaar alle offertes vijf jaar.
- Planning. De besteldatum bepaalt welke uitzondering kan gelden (Synergrid-FAQ, punt 2.5), de datum van inbedrijfstelling of het verbod speelt.
- Melding. Meld een uitzondering bij het gewest, bij voorkeur na de aanbesteding en uiterlijk bij de inbedrijfstelling (Commissie-FAQ, vraag 4).
- Oude cellen. Laat het SF6 terugwinnen door personen met het vereiste certificaat en bewaar de documenten.
Voor een nieuwe cabine gelden dezelfde regels vanaf het ontwerp; zie hoogspanningscabine-installaties.
Wat verandert er tussen 2026 en 2035?
- 2026 en 2027: verbod tot 24 kV, met de versoepeling als alle F-gasvrije biedingen van één fabrikant komen.
- 1 januari 2028: die versoepeling vervalt; één F-gasvrij bod volstaat dan om F-gasvrij te moeten kiezen (Synergrid-FAQ, bijlage 1).
- 1 januari 2030: verbod boven 24 kV tot en met 52 kV, opnieuw met twee jaar versoepeling.
- 1 januari 2035: onderhoud alleen nog met geregenereerd of gerecycled SF6.
De uitzondering bij gebrek aan biedingen heeft geen einddatum, maar Synergrid verwacht dat het aantal situaties waarin SF6 nog mag, geleidelijk afneemt.
Veelgestelde vragen
Moet ik mijn bestaande SF6-cellen vervangen?
Nee. Het verbod geldt voor nieuwe inbedrijfstellingen. U blijft wel verantwoordelijk voor lekken, onderhoud en de terugwinning van het gas.
Mag ik een compacte SF6-installatie (RMU) uitbreiden?
Ja, als een uitbreiding met een gas met lager GWP niet verenigbaar is en u anders alles zou moeten vervangen. U documenteert dat en meldt het aan het gewest.
Zijn cellen met fluornitril of fluorketon toegelaten?
Het zijn F-gassen. Tot 24 kV kan dat alleen via een uitzondering, bijvoorbeeld als een aanbesteding geen F-gasvrij aanbod opleverde.
Uw cellen vernieuwen met EDS Cabling
EDS Cabling installeert, onderhoudt en renoveert hoogspanningscabines. Bij een renovatie van uw hoogspanningscabine bekijken we samen welke cellen u kunt behouden, of uitbreiden mogelijk is en welke documenten u nodig hebt. Vraag een offerte aan of bel bij een storing onze 24/7-dienst op +32 485 79 20 09.
