Op 31 december 2025 verliep de Europese termijn voor PCB’s in elektrische apparatuur. Transformatoren, condensatoren en andere apparatuur met meer dan 0,05 dm³ vloeistof die meer dan 0,005 % PCB’s bevat, moesten uiterlijk op die datum geïdentificeerd en uit gebruik genomen zijn, volgens bijlage I bij verordening (EU) 2019/1021 over persistente organische verontreinigende stoffen (POP’s). In Vlaanderen is volgens de OVAM 99,80 % van de 20.175 geïnventariseerde toestellen met meer dan 500 ppm PCB’s afgevoerd. Toch kan een transformator nog PCB’s bevatten zonder dat iemand het weet: bij minerale olie vermeldt het typeplaatje een verontreiniging niet.
Dit artikel legt uit wat PCB’s zijn, welke Europese en gewestelijke regels gelden en wat u als eigenaar van een oudere hoogspanningscabine in 2026 doet. Het is een toelichting, geen juridisch advies: alleen de wetteksten zijn bindend.
Kort antwoord: apparatuur met meer dan 50 ppm PCB’s en meer dan 0,05 liter vloeistof had eind 2025 uit gebruik moeten zijn. Kent u het PCB-gehalte van uw transformatorolie niet, laat het dan meten. Is de olie verontreinigd, plan dan vervanging of reiniging en laat het afval ophalen door een geregistreerde of erkende inzamelaar.
Wat zijn PCB’s en waarom zitten ze in transformatoren?
PCB’s (polychloorbifenylen) zijn gechloreerde verbindingen, bekend onder merknamen als askarel, chlophen en pyraleen. Tot 1985 werden ze vooral gebruikt als onbrandbare olie in transformatoren (OVAM). Het secretariaat van het Verdrag van Stockholm (Engelstalig) verklaart waarom: ze isoleren uitstekend, breken nauwelijks af door hitte en zijn niet ontvlambaar. Ze zaten ook in condensatoren.
Dezelfde eigenschappen maken ze tot een probleem. PCB’s breken in de natuur slecht af, lossen op in vet en stapelen zich op in de voedselketen; bij een ongecontroleerde verbranding ontstaan stoffen die nog giftiger zijn (OVAM). Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) deelt ze in groep 1 in: kankerverwekkend voor de mens (Verdrag van Stockholm).
De OVAM onderscheidt twee soorten PCB-transformatoren:
- Bewust met PCB gevuld. Dat staat op het typeplaatje. Sinds 1986 mogen ze in België niet meer op de markt worden gebracht.
- Met minerale olie gevuld, maar verontreinigd bij het vullen of bij onderhoud. Het typeplaatje vermeldt dat niet; alleen een analyse van de olie geeft zekerheid.
Juridisch bevat een vloeistof PCB’s boven 0,005 gewichtsprocent, en een toestel dat mogelijk PCB’s bevat, geldt als PCB-houdend tenzij redelijkerwijs het tegendeel kan worden aangenomen (artikel 2 van richtlijn 96/59/EG).
Wat vraagt de Europese regelgeving?
Richtlijn 96/59/EG vroeg inventarissen van apparaten met meer dan 5 dm³ PCB’s, een etiket op het toestel en op de deur van het lokaal, en reiniging of verwijdering uiterlijk eind 2010. Transformatoren met 0,005 tot 0,05 gewichtsprocent mochten tot het einde van hun gebruiksduur blijven. Bijvullen met PCB’s is verboden; onderhoud mag alleen om de diëlektrische kwaliteit te bewaren, als de transformator in goede staat is en niet lekt.
Verordening (EU) 2019/1021 laat voorwerpen die al in gebruik waren verder gebruiken, maar apparatuur met meer dan 0,005 % PCB’s en meer dan 0,05 dm³ moest uiterlijk op 31 december 2025 geïdentificeerd en uit gebruik genomen zijn. De Europese Commissie (Engelstalig) vertaalt dat volume als 50 ml. De verordening is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat, dus ook in de drie gewesten. Artikel 7 vraagt dat PCB-houdend afval zo verwerkt wordt dat de PCB’s vernietigd of onomkeerbaar omgezet worden; recycling van de PCB’s zelf is verboden.
Het Verdrag van Stockholm kijkt verder: de partijen werken vastberaden aan een milieuverantwoord afvalbeheer van PCB-houdende vloeistoffen en verontreinigde apparatuur, uiterlijk in 2028. De Conferentie van de Partijen evalueert de vooruitgang (Engelstalig) om de vier jaar.
Vlaanderen: VLAREMA en de OVAM
De regels staan in onderafdeling 5.2.8 van het VLAREMA:
- Melding. De houder meldt apparaten met meer dan 1 liter PCB’s aan de OVAM, met onder meer de plaats, de hoeveelheden en de geplande behandeling (artikel 5.2.8.4). Wijzigingen meldt hij binnen drie maanden.
- Etiket op elk apparaat met meer dan 1 liter PCB’s en op de deuren van het lokaal. Bij 0,005 tot 0,05 gewichtsprocent mag het etiket "verontreinigd met pcb’s < 0,05 %" luiden.
- Uit gebruik. Geïnventariseerde apparaten gaan onmiddellijk uit gebruik en worden in principe binnen zes maanden gereinigd of verwijderd (artikel 5.2.8.5). Transformatoren met 0,005 tot 0,05 gewichtsprocent moesten gereinigd of uiterlijk op 31 december 2025 verwijderd worden.
- Meting. Bij minerale olie die verontreinigd kan zijn, wordt het PCB-gehalte gemeten bij opening voor onderhoud of herstelling, bij een nieuw exploitatieadres of een nieuwe houder en bij buitengebruikstelling (artikel 5.2.8.6).
- Afvoer. PCB’s gaan naar een vergunde inrichting (artikel 5.2.8.8), via een inzamelaar, handelaar of makelaar die volgens de OVAM geregistreerd is voor PCB-houdende apparaten (EURAL-codes 16 02 09 en 16 02 10).
Onder 1 liter PCB’s is volgens de OVAM geen melding nodig, maar de Europese drempel van 0,05 dm³ geldt wel. De weinige toestellen boven 500 ppm die nog niet verwijderd zijn, behoren volgens de OVAM meestal tot bedrijven in een juridisch geschil en worden door de Milieu-inspectie opgevolgd.
Wallonië en Brussel
Wallonië. Het besluit van de Waalse Regering van 25 maart 1999 (Franstalig) legde houders van PCB’s of van apparaten met meer dan 1 dm³ PCB’s een aangifte bij de administratie op, met etiketten op het toestel en op elke deur van het lokaal. Wijzigingen worden binnen de maand gemeld. De houder laat de samenstelling van de vloeistof bepalen bij het openen van de transformator, bij een ingreep erin, een verplaatsing, een nieuwe houder en aan het einde van de technische levensduur. Het besluit vermeldt nog de termijnen van 2005 en 2010; de Europese termijn van 2025 geldt rechtstreeks. Volgens het besluit van 9 april 1992 (Franstalig) mag u PCB’s alleen overdragen aan een erkende inzamelaar of een vergunde derde.
Brussel. Volgens Leefmilieu Brussel mag alleen een inzamelaar, handelaar of makelaar die erkend is voor gevaarlijk afval, dat afval in het Brussels Gewest inzamelen. De houder bewaart de traceerbaarheidsdocumenten minstens vijf jaar in een afvalstoffenregister en toont het op verzoek aan de inspectie. Vraag bij twijfel aan Leefmilieu Brussel welke meldingen voor uw toestellen gelden.
Drempels en termijnen op een rij
| Tekst | Drempel | Verplichting | Termijn |
|---|---|---|---|
| Verordening (EU) 2019/1021 | meer dan 0,005 % en meer dan 0,05 dm³ | identificeren en uit gebruik nemen | uiterlijk 31 december 2025 |
| Richtlijn 96/59/EG | meer dan 5 dm³ | inventaris, etiket, reinigen of verwijderen | eind 2010 |
| VLAREMA (Vlaanderen) | meer dan 1 liter | melding aan de OVAM, etiket | wijziging binnen drie maanden |
| VLAREMA (Vlaanderen) | transformatoren van 0,005 tot 0,05 % | reinigen of verwijderen | uiterlijk 31 december 2025 |
| Besluit van 25 maart 1999 (Wallonië) | meer dan 1 dm³ | aangifte, etiket | wijziging binnen de maand |
| Verdrag van Stockholm | vloeistoffen en verontreinigde apparatuur | milieuverantwoord afvalbeheer | uiterlijk 2028 |
Een gehalte van 0,005 gewichtsprocent komt overeen met 50 ppm, 0,05 gewichtsprocent met 500 ppm.
Wat doet u als eigenaar van een cabine in 2026?
- Inventaris. Noteer per transformator en condensatorbatterij het typeplaatje, het bouwjaar, de vloeistof en het volume.
- Analyse. Laat minerale olie zonder recente analyse onderzoeken door een laboratorium, bij voorkeur volgens IEC 61619, de Europese referentiemethode voor isolerende vloeistoffen (beschikking 2001/68/EG). Combineer de staalname met het onderhoud van uw hoogspanningscabine.
- Melding en etiket volgens de regels van uw gewest (zie hierboven).
- Beslissing. Boven 50 ppm neemt u het toestel uit gebruik en plant u de vervanging, of een reiniging tot maximaal 0,005 % met een vloeistof zonder PCB’s die duidelijk minder risico’s inhoudt (VLAREMA, artikel 5.2.8.7).
- Afvoer via een geregistreerde of erkende inzamelaar naar een vergunde inrichting.
- Documenten. Bewaar analyses, meldingen, traceerbaarheidsdocumenten en verwerkingsbewijzen in het dossier van de cabine.
PCB’s ontdekt tijdens een renovatie
Vaak wordt de olie pas bij een renovatie geanalyseerd: in Vlaanderen en Wallonië is dat verplicht wanneer een verdachte transformator geopend wordt voor onderhoud of herstelling. Is hij PCB-houdend, dan wordt hij niet met PCB’s bijgevuld, worden gebruikte PCB’s niet met ander afval gemengd en blijven ze ver van brandbare producten (Waals besluit van 1999, artikelen 2 en 3). Wat dezelfde olie verder over de staat van de transformator vertelt, leest u in ons artikel over gasanalyse van transformatorolie.
Voor de cabine is het vaak een goed moment om verder te kijken: lees ons artikel over renoveren of vervangen. Worden ook de cellen vervangen, dan gelden de regels voor SF6-vrije middenspanningscellen, en de nieuwe installatie volgt AREI Boek 2.
Veelgestelde vragen
Mag een licht verontreinigde transformator nog in gebruik blijven?
Niet als de olie meer dan 0,005 % (50 ppm) PCB’s bevat en het volume groter is dan 0,05 dm³: de termijn van 31 december 2025 is verstreken. Onder 50 ppm geldt de vloeistof juridisch niet als PCB.
Geldt dit ook voor condensatoren?
Ja. De verordening noemt transformatoren, condensatoren en andere apparatuur met vloeistoffen. In Vlaanderen geldt de drempel van 1 liter bij sterkstroomcondensatoren voor het totaal van de onderdelen van een gecombineerd toestel.
Haalt EDS Cabling de PCB’s op?
Nee. EDS Cabling is geen inzamelaar, verwerker of laboratorium. Wij vervangen of renoveren de transformator en de cabine; ophaling en verwerking gebeuren door een geregistreerde of erkende inzamelaar en een vergunde inrichting.
Uw cabine renoveren met EDS Cabling
EDS Cabling installeert, onderhoudt en renoveert hoogspanningscabines. Blijkt uw transformator PCB-houdend, dan plannen we met u de vervanging en de renovatie van uw hoogspanningscabine, afgestemd op de ophaling door de inzamelaar. Beschrijf uw situatie in een offerteaanvraag. Voor een dringende panne is onze storingsdienst 24/7 bereikbaar op +32 485 79 20 09.
