Wie mag de deur van een hoogspanningscabine openen, wie mag er schakelen en wie mag er werken? Het antwoord volgt uit Boek III, Titel 2 van de Codex over het welzijn op het werk, dat de plichten van de werkgever regelt, en uit het AREI, dat de technische regels en de bekwaamheidscodes BA4 en BA5 bevat. Het nieuwe AREI verscheen op 28 oktober 2019 in het Belgisch Staatsblad en geldt sinds 1 juni 2020.
Over BA4 en BA5 bestaat een hardnekkig misverstand: het zou een certificaat zijn dat u na een cursus ontvangt. In werkelijkheid is het een bevoegdheid die de werkgever zelf schriftelijk toekent, voor welbepaalde delen van de installatie en welbepaalde werkzaamheden. Hieronder leest u wat de regels zeggen en wat u als werkgever moet organiseren.
Wat betekenen BA4 en BA5?
BA4 en BA5 zijn codes uit het AREI voor de bekwaamheid van personen: BA4 staat voor een gewaarschuwd persoon, BA5 voor een vakbekwaam persoon. Volgens de FOD Werkgelegenheid staat die indeling in afdeling 2.10.11 van Boek 1, 2 en 3 van het AREI, vroeger artikel 47. Voor een hoogspanningscabine is Boek 2 van toepassing, het boek over de elektrische installaties op hoogspanning.
De Codex koppelt die codes aan de plichten van de werkgever: volgens artikel III.2-18 mogen alleen werknemers met de nodige bekwaamheid installaties met een elektrisch risico gebruiken, uitbaten of eraan werken. Kunnen de risico’s niet worden uitgeschakeld, dan moet de toegang exclusief voorbehouden blijven aan werknemers met BA4 of BA5.
Een aanduiding door de werkgever, geen certificaat
De veelgestelde vragen op de pagina van de FOD over elektrische installaties en het AREI laten weinig ruimte voor twijfel:
Een algemene BA4/BA5 opleiding bestaat niet.
BA4 en BA5 zijn bevoegdheden die de werkgever zelf toekent, volgens hoofdstuk 9.2 van het AREI, op basis van de kennis van de werknemer over de risico’s van de installatie, opgedaan door opleiding of ervaring. De werkgever bepaalt voor welke werkzaamheden en installaties de bevoegdheid geldt. De opleiding mag intern of extern gebeuren, door een competente persoon of instelling, maar daarna moet de werkgever de werknemer nog altijd bevoegd verklaren.
Die bevoegdverklaring gebeurt met een schriftelijk document dat vermeldt voor welke delen van de installatie en voor welke werkzaamheden de werknemer gewaarschuwd of vakbekwaam verklaard wordt. De werknemer moet de staat van de installatie, de risico’s en de werkprocedures kennen. Daarom kan een attest voor een installatie zonder risicoanalyse volgens de FOD als waardeloos beschouwd worden.
Wat de werkgever moet regelen
De Codex spreekt over de houder van de installatie. Dat is niet noodzakelijk de eigenaar: volgens de FOD gaat het om de werkgever die de installatie ter beschikking stelt van zijn werknemers, ook als hij ze huurt of least. De belangrijkste verplichtingen uit Boek III, Titel 2:
| Artikel | Wat het vraagt |
|---|---|
| III.2-3 en III.2-4 | Een risicoanalyse van elke installatie waarvan de werkgever houder is |
| III.2-9 | Werkzaamheden volgens hoofdstuk 9.3 van het AREI |
| III.2-10 | Aannemers informeren over delen die niet volledig aan het AREI voldoen |
| III.2-16 | Hoogspanningsinstallaties regelmatig laten onderzoeken (afdeling 9.1.2 van Boek 2 en 3) |
| III.2-17 en III.2-18 | Opleiding, instructies en de toekenning van BA4 of BA5 |
| III.2-20 | Een instructie voor eerste hulp bij elektrische ongevallen uithangen |
| III.2-21 | Een dossier van de installatie bijhouden en ter beschikking stellen |
Een mondelinge verklaring volstaat niet: de FOD verwacht materiële sporen van de risicoanalyse, op papier of elektronisch. De werkgever kan zich laten bijstaan door zijn interne of externe preventiedienst of door externe experts. Het dossier bevat volgens bijlage III.2-2 onder meer de schema’s en plannen, de controleverslagen, de instructies en de lijst van BA4- en BA5-werknemers, met hun domeinen en de evaluatie die tot de toekenning leidde.
De periodieke controle door een erkend organisme is iets anders dan onderhoud. EDS Cabling voert die controle niet zelf uit; zie onze pagina over de keuring van een hoogspanningscabine.
Sleutels, toegang en de netbeheerder
De netbeheerder moet altijd binnen kunnen. Volgens de FAQ bij het Synergrid-voorschrift C2/112 moet de cabine voor zijn medewerkers 24 uur op 24 en 7 dagen op 7 gemakkelijk en veilig toegankelijk zijn, zonder tussenkomst van derden en ook zonder spanning. Moet de netbeheerder door een gebrek aan veilige toegang terugkomen, dan is die interventie ten laste van de netgebruiker. De aansluitgids hoogspanning van Fluvius vraagt eveneens een altijd veilig toegankelijke klantcabine, en bij een nieuwe aansluiting het eendraadschema met merk en type van de schakelapparatuur. De precieze afspraken staan in uw aansluitingscontract.
Voor uw eigen mensen en de firma’s die u inschakelt, volgt het sleutelbeheer uit uw risicoanalyse en instructies. In een toelichting over de controle van een hoogspanningscabine door een afgezonderd tewerkgestelde werknemer vraagt de FOD dat de werkgever vastlegt wanneer een cabine niet betreden mag worden zonder een tweede persoon in de onmiddellijke nabijheid, of helemaal niet, bijvoorbeeld zonder aangepaste verlichting. Een sleutelregister gekoppeld aan de lijst van aangeduide personen maakt dat controleerbaar.
Werken met externe firma’s
Laat u werken uitvoeren door een aannemer, dan moet u hem volgens artikel III.2-10 van de Codex minstens informeren over delen die niet of niet volledig aan het AREI voldoen, waar die zich bevinden en welke preventiemaatregelen nodig zijn. Gebruiken werknemers van verschillende werkgevers dezelfde installatie, dan moeten de ondernemingen volgens de FOD samenwerken, coördineren en elkaar informeren over gemeenschappelijke risico’s.
Het AREI verdeelt de rollen. Zoals het advies van de Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk citeert, is de installatieverantwoordelijke aangeduid om de verantwoordelijkheid voor de exploitatie van de installatie op zich te nemen, en de werkverantwoordelijke om de leiding van de werkzaamheden op zich te nemen. Beiden treffen in gemeenschappelijk akkoord schikkingen voor een veilige uitvoering. De BA5-aanduiding van een externe technicus komt van zijn eigen werkgever; de informatie over uw installatie komt van u.
Veilig werken buiten spanning
Werkzaamheden volgen hoofdstuk 9.3 van het AREI. Volgens de toelichting in het advies van de Hoge Raad is dat hoofdstuk een omzetting van het vroegere artikel 266, voor het laatst herzien in 2004 op basis van de norm NBN EN 50110-1. Volta, de sectororganisatie voor de elektrotechniek, vat de procedure voor werken buiten spanning samen als de Gouden Acht: de Vitale Vijf (stappen 2 tot 6) en drie organisatorische maatregelen.
- De werkzaamheden voorbereiden.
- De installatie scheiden van alle voedingsbronnen.
- Herinschakeling voorkomen, bij voorkeur door vergrendeling.
- De afwezigheid van spanning controleren op alle actieve geleiders in de werkzone.
- Aarden, ontladen en kortsluiten; in de werkzone geldt dat voor alle hoogspanningsinstallaties.
- Nabije delen onder spanning afbakenen en afschermen.
- De installatie vrijgeven: alleen de werkverantwoordelijke geeft de toestemming om te beginnen.
- Opnieuw onder spanning brengen, onder verantwoordelijkheid van de installatieverantwoordelijke.
Hoe dat bij een jaarlijks onderhoud verloopt, leest u in ons artikel over wat een jaarlijks onderhoudscontract bevat.
Wat er verandert: hoofdstuk 9.3 in herziening
Op 26 juni 2026 gaf de Hoge Raad een unaniem advies over een ontwerp van koninklijk besluit dat hoofdstuk 9.3 herschrijft. Het ontwerp onderscheidt werkzaamheden (zoals herstellingen) van exploitatieactiviteiten (zoals bedieningen en controles) en past de omschrijving van beide verantwoordelijken aan. De Hoge Raad vraagt dat het beschermingsniveau van werknemers minstens behouden blijft en dat wijzigingen aan BA4 en BA5 samenhangend in het hele AREI gebeuren. Het blijft een ontwerp: volg de publicatie in het Belgisch Staatsblad. Meer context vindt u in ons artikel over AREI Boek 2.
Checklist voor de cabine
- Een risicoanalyse, met schriftelijke of elektronische sporen.
- Een aangeduide installatieverantwoordelijke en, per opdracht, een werkverantwoordelijke.
- Een schriftelijke aanduiding per BA4- of BA5-persoon: delen van de installatie, werkzaamheden, spanningsgebied.
- Instructies voor toegang, schakelen en werken, ook over wanneer niemand alleen binnen mag.
- Een dossier met schema’s, keuringsverslagen en de lijst van aangeduide personen, beschikbaar voor wie in de cabine werkt.
- Een logboek van onderhoud en controlebezoeken.
- Een sleutelregister en permanente toegang voor de netbeheerder.
- Een uitgehangen instructie voor eerste hulp.
Bij een ongeval of storing
Raakt iemand gewond, bel 112 voor ziekenwagen en brandweer. Laat schakelingen en herstellingen over aan de aangeduide personen. Bij een technische storing bereikt u de storingsdienst van EDS Cabling dag en nacht op +32 485 79 20 09.
Veelgestelde vragen
Kan ik BA5 behalen met een opleiding?
Een opleiding geeft kennis, geen bevoegdheid. De werkgever moet de werknemer daarna nog schriftelijk bevoegd verklaren, voor welbepaalde installaties en werkzaamheden.
Mag een technicus alleen in de cabine?
Dat moet uit de risico-evaluatie blijken. Volgens de FOD lijkt bij metingen onder spanning of het openen van omhulsels de aanwezigheid van een tweede persoon meestal nodig.
Neemt een werknemer zijn BA5 mee naar een nieuwe werkgever?
De aanduiding geldt voor de installaties en werkzaamheden die de werkgever vermeldt. Een nieuwe werkgever beoordeelt zelf de kennis van de werknemer en duidt hem aan voor zijn eigen installatie.
Onderhoud en organisatie van uw cabine
De aanduiding van uw personeel blijft uw verantwoordelijkheid als werkgever. EDS Cabling installeert, onderhoudt en renoveert hoogspanningscabines en voert kabelwerken uit. Lees meer over het onderhoud van hoogspanningscabines of vraag een offerte aan voor uw installatie.
